ในช่วงหลายปีที่ผ่านมา ประเทศไทยได้พยายามปรับโครงสร้างเศรษฐกิจเพื่อดึงดูดการลงทุนจากต่างประเทศ โดยเฉพาะอุตสาหกรรมเทคโนโลยี ดิจิทัล พลังงานสะอาด การแพทย์สมัยใหม่ และธุรกิจที่ใช้ความรู้และนวัตกรรมเป็นฐานสำคัญ หนึ่งในกลไกทางกฎหมายและนโยบายที่มีบทบาทสำคัญที่สุด คือ การส่งเสริมการลงทุนโดย สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมการลงทุน หรือที่รู้จักกันทั่วไปในชื่อ “BOI”

BOI ไม่ได้เป็นเพียงเครื่องมือในการให้สิทธิประโยชน์ทางภาษีเท่านั้น หากแต่เป็น “กลไกเชิงนโยบาย” ที่รัฐไทยใช้ในการกำหนดทิศทางเศรษฐกิจและดึงดูดการลงทุนเชิงยุทธศาสตร์จากทั่วโลก ดังนั้น การทำความเข้าใจโครงสร้างกฎหมาย เงื่อนไขการได้รับส่งเสริม และข้อจำกัดต่าง ๆ จึงมีความสำคัญอย่างยิ่งสำหรับนักลงทุนทั้งไทยและต่างชาติ

BOI คืออะไร

สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมการลงทุน จัดตั้งขึ้นภายใต้พระราชบัญญัติส่งเสริมการลงทุน พ.ศ. 2520 มีหน้าที่หลักในการส่งเสริมและสนับสนุนการลงทุนที่เป็นประโยชน์ต่อเศรษฐกิจของประเทศ โดย BOI มีอำนาจในการอนุมัติสิทธิประโยชน์แก่กิจการที่เข้าเกณฑ์ตามที่กำหนด

ในทางปฏิบัติ นักลงทุนจำนวนมากมอง BOI เป็น “ช่องทางสำคัญ” สำหรับการดำเนินธุรกิจในประเทศไทย โดยเฉพาะในกรณีที่ผู้ลงทุนเป็นชาวต่างชาติ เนื่องจาก BOI สามารถช่วยลดข้อจำกัดหลายประการภายใต้กฎหมายไทยได้

สิทธิประโยชน์ที่สำคัญของ BOI

สิทธิประโยชน์ของ BOI สามารถแบ่งออกได้เป็น 2 กลุ่มหลัก ได้แก่ สิทธิประโยชน์ทางภาษี และสิทธิประโยชน์ที่มิใช่ภาษี

ในด้านภาษี BOI อาจให้สิทธิยกเว้นภาษีเงินได้นิติบุคคลเป็นระยะเวลาหลายปี ขึ้นอยู่กับประเภทกิจการและระดับเทคโนโลยีที่ใช้ รวมถึงสิทธิยกเว้นอากรขาเข้าสำหรับเครื่องจักร วัตถุดิบ และอุปกรณ์ที่ใช้ในการวิจัยและพัฒนา

ในด้านที่มิใช่ภาษี สิทธิที่ได้รับความสนใจมากที่สุดจากนักลงทุนต่างชาติ คือ สิทธิในการถือหุ้น 100% ในกิจการที่ได้รับส่งเสริม แม้กิจการดังกล่าวจะเข้าข่ายเป็น “ธุรกิจของคนต่างด้าว” ตาม พระราชบัญญัติการประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว พ.ศ. 2542 ก็ตาม

นอกจากนี้ BOI ยังสามารถให้สิทธิในการถือครองที่ดินเพื่อประกอบกิจการ การนำช่างฝีมือหรือผู้เชี่ยวชาญต่างชาติเข้ามาทำงานในประเทศไทย รวมถึงการอำนวยความสะดวกด้านวีซ่าและใบอนุญาตทำงานผ่านระบบ One Stop Service Center

กิจการประเภทใดที่ BOI ให้การส่งเสริม

ปัจจุบัน BOI ให้การส่งเสริมกิจการหลากหลายประเภท โดยเฉพาะกิจการที่สอดคล้องกับนโยบายเศรษฐกิจและเทคโนโลยีของประเทศ เช่น

• ธุรกิจซอฟต์แวร์และดิจิทัล
• Data Center และ Cloud Services
• Smart Electronics
• ยานยนต์ไฟฟ้า (EV)
• พลังงานหมุนเวียน
• Biotechnology
• Medical Technology
• Automation และ Robotics
• Research & Development
• International Business Center (IBC)

อย่างไรก็ดี แม้กิจการบางประเภทจะดู “เข้าข่าย” ในเชิงธุรกิจ แต่ในทางปฏิบัติ การอนุมัติ BOI มักขึ้นอยู่กับรายละเอียดเชิงลึก เช่น รูปแบบการดำเนินธุรกิจ โครงสร้างรายได้ การใช้เทคโนโลยี การสร้างมูลค่าเพิ่มในประเทศ การจ้างแรงงานทักษะ และศักยภาพในการแข่งขันของกิจการนั้น

ตัวอย่างเช่น ธุรกิจ IT Consulting ที่มีลักษณะเป็นเพียงการให้คำปรึกษาทั่วไป อาจมีโอกาสได้รับส่งเสริมน้อยกว่าธุรกิจที่มีการพัฒนา Software Platform หรือมี Intellectual Property ของตนเองอย่างชัดเจน

ความสัมพันธ์ระหว่าง BOI และ Foreign Business Act (FBA)

หนึ่งในประเด็นที่นักลงทุนต่างชาติให้ความสนใจมากที่สุด คือ ความสัมพันธ์ระหว่าง BOI และกฎหมายต่างด้าวของไทย

โดยทั่วไปแล้ว พระราชบัญญัติการประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว พ.ศ. 2542 กำหนดข้อจำกัดในการประกอบธุรกิจบางประเภทของคนต่างด้าว เว้นแต่จะได้รับอนุญาตเป็นกรณีพิเศษ เช่น การได้รับ Foreign Business License (FBL)

อย่างไรก็ตาม หากกิจการได้รับการส่งเสริมจาก BOI กิจการนั้นอาจได้รับยกเว้นไม่ต้องขอ FBL สำหรับกิจการที่ได้รับอนุมัติ ส่งผลให้นักลงทุนต่างชาติสามารถถือหุ้นทั้งหมดได้โดยชอบด้วยกฎหมาย

ด้วยเหตุนี้ BOI จึงกลายเป็น “ทางเลือกเชิงยุทธศาสตร์” สำหรับนักลงทุนต่างชาติที่ต้องการโครงสร้างการถือหุ้นแบบ 100% Foreign Ownership ในประเทศไทย

ประเด็นทางกฎหมายที่ควรระวัง

แม้ BOI จะมีสิทธิประโยชน์จำนวนมาก แต่การได้รับส่งเสริมมิได้หมายความว่ากิจการจะสามารถดำเนินการได้โดยปราศจากข้อจำกัดทางกฎหมายอื่น

ในทางปฏิบัติ นักลงทุนยังคงต้องพิจารณากฎหมายเฉพาะด้านอื่นประกอบ เช่น กฎหมายคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล กฎหมายแรงงาน กฎหมายภาษี กฎหมายควบคุมอาคาร กฎหมายสิ่งแวดล้อม หรือข้อกำหนดเกี่ยวกับใบอนุญาตเฉพาะกิจการ

นอกจากนี้ BOI ยังมีเงื่อนไขภายหลังได้รับอนุมัติที่ผู้ประกอบการต้องปฏิบัติตามอย่างเคร่งครัด เช่น การรายงานผลการดำเนินงาน การรักษาสัดส่วนการลงทุน การดำเนินกิจการตามที่ได้รับอนุมัติ และการปฏิบัติตามเงื่อนไขด้านเทคโนโลยีหรือบุคลากร หากฝ่าฝืน BOI อาจมีอำนาจเพิกถอนสิทธิประโยชน์บางส่วนหรือทั้งหมดได้

อีกประเด็นสำคัญ คือ นักลงทุนจำนวนมากเข้าใจผิดว่า “BOI รับประกันการอนุมัติ” หากธุรกิจอยู่ในหมวดกิจการส่งเสริม ทั้งที่ในความเป็นจริง BOI ใช้ดุลพินิจพิจารณาเป็นรายกรณี และให้ความสำคัญกับ substance ของธุรกิจมากกว่าการจัดโครงสร้างเอกสารเพียงอย่างเดียว

แนวโน้ม BOI ในอนาคต

แนวโน้มของ BOI ในปัจจุบันสะท้อนให้เห็นอย่างชัดเจนว่า ประเทศไทยกำลังเปลี่ยนจากการส่งเสริม “อุตสาหกรรมใช้แรงงาน” ไปสู่ “เศรษฐกิจฐานเทคโนโลยีและนวัตกรรม”

กิจการที่เกี่ยวข้องกับ AI, Digital Infrastructure, Clean Energy, Carbon Reduction, Smart Manufacturing และ High Value Services มีแนวโน้มได้รับการสนับสนุนเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง ขณะเดียวกัน BOI ก็เริ่มให้ความสำคัญกับ ESG และความยั่งยืนมากขึ้นในการพิจารณาโครงการลงทุน

ดังนั้น นักลงทุนที่สามารถแสดงให้เห็นถึง “มูลค่าเชิงเศรษฐกิจระยะยาว” การพัฒนาเทคโนโลยี หรือการยกระดับศักยภาพการแข่งขันของประเทศไทย มักมีโอกาสได้รับการสนับสนุนมากกว่าโครงการที่เน้นเพียงโครงสร้างการถือหุ้นหรือสิทธิประโยชน์ทางภาษี

บทสรุป

BOI เป็นหนึ่งในเครื่องมือทางกฎหมายและนโยบายที่สำคัญที่สุดของประเทศไทยในการดึงดูดการลงทุนจากต่างประเทศ โดยเฉพาะในยุคที่การแข่งขันด้านเทคโนโลยีและเศรษฐกิจดิจิทัลมีความเข้มข้นมากขึ้น

อย่างไรก็ดี การขอรับการส่งเสริมการลงทุนมิใช่เพียงกระบวนการจัดเตรียมเอกสารเพื่อขอสิทธิประโยชน์ หากแต่เป็นการออกแบบโครงสร้างธุรกิจ กลยุทธ์การลงทุน และการปฏิบัติตามกฎหมายไทยอย่างรอบด้าน

ในทางปฏิบัติ นักลงทุนที่ประสบความสำเร็จในการขอ BOI มักไม่ใช่เพียงผู้ที่มี “ธุรกิจที่ดี” เท่านั้น แต่คือผู้ที่สามารถอธิบายได้อย่างชัดเจนว่า ธุรกิจของตนจะสร้างคุณค่าเชิงเศรษฐกิจ เทคโนโลยี และความสามารถในการแข่งขันให้แก่ประเทศไทยได้อย่างไร

ข้อสงวนสิทธิ

บทความนี้จัดทำขึ้นเพื่อวัตถุประสงค์ในการให้ข้อมูลทางกฎหมายทั่วไปเท่านั้น มิได้มีเจตนาให้เป็นคำปรึกษาทางกฎหมาย ข้อมูลที่ปรากฏในบทความนี้อาจไม่ครอบคลุมครบถ้วนและอาจไม่ใช่กฎหมายฉบับล่าสุด ผู้อ่านไม่ควรอ้างอิงบทความนี้เป็นการทดแทนคำปรึกษาทางกฎหมายจากผู้ประกอบวิชาชีพ ซึ่งจะต้องวิเคราะห์ข้อเท็จจริงเฉพาะของแต่ละกรณี การเผยแพร่หรือการใช้บทความนี้ไม่ก่อให้เกิดความสัมพันธ์ระหว่างทนายความและลูกความ และสงวนลิขสิทธิ์ตามพระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2537

ผู้เขียน: พิณประภัสร์ จาติกวนิช

วันที่ 13 เมษายน 2569