ภายใต้พระราชบัญญัติการประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว พ.ศ. 2542 หรือ Foreign Business Act (“FBA”) ประเทศไทยได้กำหนด “บัญชีธุรกิจของคนต่างด้าว” (บัญชี 1, 2 และ 3) เพื่อจำกัดหรือควบคุมการประกอบธุรกิจบางประเภทของชาวต่างชาติ โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อคุ้มครองผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจ ความมั่นคง และความสามารถในการแข่งขันของผู้ประกอบการไทย

อย่างไรก็ดี ในช่วงหลายปีที่ผ่านมา รัฐบาลไทยมีแนวโน้มเปิดเสรีการลงทุนมากขึ้น โดยเฉพาะในอุตสาหกรรมที่เกี่ยวข้องกับเทคโนโลยี ดิจิทัล โลจิสติกส์ และธุรกิจบริการสมัยใหม่ ส่งผลให้เกิดการ “ปลด” หรือ “ยกเว้น” ธุรกิจบางประเภทออกจากบัญชีธุรกิจของคนต่างด้าว เพื่อส่งเสริมการลงทุนจากต่างประเทศและเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันของประเทศ

ล่าสุด ภาครัฐมีแนวทางถอดธุรกิจบางประเภทออกจากบัญชีท้ายของ FBA โดยให้เหตุผลว่า ธุรกิจหลายประเภทในปัจจุบันอยู่ภายใต้กฎหมายเฉพาะและหน่วยงานกำกับดูแลเฉพาะทางอยู่แล้ว จึงไม่จำเป็นต้องถูกควบคุมซ้ำซ้อนภายใต้ FBA อีกต่อไป โดยธุรกิจที่มีแนวโน้มได้รับการผ่อนคลายข้อจำกัดนั้นครอบคลุมทั้งธุรกิจบริการภายในกลุ่มบริษัท ธุรกิจเทคโนโลยีสารสนเทศ ธุรกิจศูนย์บริหารเงิน รวมถึงธุรกิจบางประเภทที่อยู่ภายใต้การกำกับของหน่วยงานเฉพาะ เช่น ธุรกิจโทรคมนาคมและธุรกิจทางการเงิน

การเปลี่ยนแปลงดังกล่าวถือเป็นพัฒนาการที่สำคัญอย่างยิ่งต่อโครงสร้างการลงทุนในประเทศไทย เพราะในอดีต นักลงทุนต่างชาติจำนวนมากต้องอาศัยโครงสร้างที่ซับซ้อน เช่น การร่วมทุนกับผู้ถือหุ้นไทย การขอใบอนุญาตประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว (Foreign Business License: FBL) หรือการขอรับการส่งเสริมการลงทุนจาก Board of Investment เพื่อให้สามารถดำเนินธุรกิจได้โดยชอบด้วยกฎหมาย

แนวคิดของ “การปลดธุรกิจออกจากบัญชีต่างด้าว”

การปลดธุรกิจออกจากบัญชีต่างด้าว หมายถึง การที่รัฐบาลออกกฎกระทรวงหรือประกาศที่กำหนดให้ธุรกิจบางประเภทไม่อยู่ภายใต้ข้อจำกัดของ FBA อีกต่อไป ส่งผลให้นักลงทุนต่างชาติสามารถถือหุ้นได้ 100% โดยไม่ต้องขอ FBL หรือใช้ nominee structure

แนวทางดังกล่าวสะท้อนให้เห็นถึงการเปลี่ยนผ่านจากนโยบาย “ปกป้องตลาดภายใน” ไปสู่การสร้างระบบเศรษฐกิจที่เปิดกว้างและแข่งขันได้ในระดับสากล โดยเฉพาะในอุตสาหกรรมที่ประเทศไทยต้องการองค์ความรู้ เทคโนโลยี หรือเงินลงทุนจากต่างประเทศ

ในทางปฏิบัติ การปลดธุรกิจออกจากบัญชีต่างด้าวมักเกิดขึ้นผ่าน 3 กลไกสำคัญ ได้แก่

1. การออกกฎกระทรวงตาม FBA เพื่อยกเว้นธุรกิจบางประเภท
2. การให้สิทธิพิเศษภายใต้สนธิสัญญาระหว่างประเทศ เช่น Treaty of Amity ระหว่างไทยและสหรัฐอเมริกา
3. การส่งเสริมการลงทุนโดย Board of Investment ซึ่งให้สิทธิแก่บริษัทต่างชาติในการถือหุ้นทั้งหมดในบางกิจการ

ตัวอย่างธุรกิจที่ได้รับการผ่อนคลายหรือปลดข้อจำกัด

ในช่วงที่ผ่านมา ธุรกิจหลายประเภทได้รับการผ่อนคลายข้อจำกัดหรือเปิดทางให้ต่างชาติถือหุ้นได้มากขึ้น เช่น ธุรกิจซอฟต์แวร์และดิจิทัลแพลตฟอร์ม ซึ่งประเทศไทยพยายามผลักดันให้เป็น **New S-Curve Industry ภายใต้นโยบายเศรษฐกิจดิจิทัล ธุรกิจเหล่านี้มักได้รับการส่งเสริมจาก Board of Investment และในหลายกรณีสามารถดำเนินกิจการโดยต่างชาติถือหุ้นทั้งหมดได้

ธุรกิจศูนย์กระจายสินค้า (International Distribution Center: IDC) และธุรกิจโลจิสติกส์บางประเภท ก็ได้รับการผ่อนคลายเพื่อสนับสนุนบทบาทของประเทศไทยในฐานะศูนย์กลางการค้าและการขนส่งของภูมิภาค

นอกจากนี้ ยังมีแนวโน้มการเปิดเสรีในธุรกิจที่เกี่ยวข้องกับเทคโนโลยีขั้นสูง ปัญญาประดิษฐ์ (AI) Cloud Services Data Center ธุรกิจบริการภายในกลุ่มบริษัท (intra-group services) และระบบบริหารจัดการดิจิทัล ซึ่งภาครัฐมองว่าเป็นโครงสร้างพื้นฐานสำคัญของเศรษฐกิจยุคใหม่ และเป็นอุตสาหกรรมที่ประเทศไทยจำเป็นต้องพึ่งพาองค์ความรู้และการลงทุนจากต่างประเทศมากขึ้น

ผลกระทบต่อโครงสร้าง nominee

หนึ่งในผลกระทบที่สำคัญที่สุดของการปลดธุรกิจออกจากบัญชีต่างด้าว คือ การลดความจำเป็นในการใช้ nominee structure

ในอดีต นักลงทุนต่างชาติบางรายใช้ผู้ถือหุ้นไทยในลักษณะ “ถือหุ้นแทน” เพื่อหลีกเลี่ยงข้อจำกัดของ FBA ซึ่งอาจเข้าข่ายความผิดตามกฎหมาย หากพิสูจน์ได้ว่าผู้ถือหุ้นไทยไม่ได้ลงทุนจริงหรือไม่มีอำนาจควบคุมกิจการอย่างแท้จริง

ปัจจุบัน หน่วยงานรัฐไทยมีแนวโน้มตรวจสอบ “ผู้ควบคุมที่แท้จริง” (Beneficial Owner) อย่างเข้มงวดมากขึ้น ทั้งจากการตรวจสอบทางบัญชี เส้นทางการเงิน สิทธิออกเสียง และโครงสร้างการบริหารจัดการภายในบริษัท

ดังนั้น เมื่อธุรกิจบางประเภทสามารถดำเนินการโดยต่างชาติถือหุ้นได้โดยตรง การใช้ nominee structure จึงกลายเป็นสิ่งที่มีความเสี่ยงสูงและไม่จำเป็นในหลายกรณี โดยเฉพาะในยุคที่หน่วยงานรัฐให้ความสำคัญกับหลัก substance over form มากขึ้น กล่าวคือ รัฐจะพิจารณาจากข้อเท็จจริงทางเศรษฐกิจและอำนาจควบคุมที่แท้จริง มากกว่ารูปแบบทางเอกสารเพียงอย่างเดียว

การเปิดเสรีไม่ได้หมายความว่า “ไร้การกำกับ”

แม้ว่าธุรกิจบางประเภทจะถูกปลดออกจากบัญชีต่างด้าว แต่นักลงทุนต่างชาติยังคงต้องปฏิบัติตามกฎหมายเฉพาะอื่น ๆ ของไทย เช่น กฎหมายภาษี กฎหมายแรงงาน กฎหมายคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล (PDPA) กฎหมายแข่งขันทางการค้า และกฎหมายเฉพาะอุตสาหกรรม

ยกตัวอย่างเช่น ธุรกิจดิจิทัลแพลตฟอร์มอาจต้องปฏิบัติตามข้อกำหนดของกฎหมายว่าด้วยบริการแพลตฟอร์มดิจิทัล ขณะที่ธุรกิจ Data Center อาจเกี่ยวข้องกับกฎหมายโทรคมนาคม ความมั่นคงทางไซเบอร์ และข้อกำหนดด้านข้อมูลส่วนบุคคล

ในทำนองเดียวกัน ธุรกิจที่แม้จะถูกปลดออกจากบัญชีต่างด้าวแล้ว แต่หากอยู่ภายใต้การกำกับของหน่วยงานเฉพาะ เช่น หน่วยงานกำกับด้านโทรคมนาคม การเงิน หรือพลังงาน นักลงทุนต่างชาติก็ยังคงต้องได้รับใบอนุญาตและปฏิบัติตามเงื่อนไขของหน่วยงานนั้น ๆ อย่างเคร่งครัด

กล่าวอีกนัยหนึ่ง การเปิดเสรีด้านการถือหุ้นไม่ได้ทำให้ความเสี่ยงทางกฎหมายลดลงเสมอไป แต่เป็นการเปลี่ยนรูปแบบของความเสี่ยงจาก “ความเสี่ยงด้านโครงสร้าง” ไปสู่ “ความเสี่ยงด้านการกำกับดูแลและ regulatory compliance” มากขึ้น

ทิศทางในอนาคต

แนวโน้มในอนาคตสะท้อนให้เห็นว่า ประเทศไทยกำลังค่อย ๆ ปรับตัวเข้าสู่ระบบเศรษฐกิจที่เปิดกว้างมากขึ้น โดยเฉพาะในอุตสาหกรรมที่ใช้เทคโนโลยีและนวัตกรรมเป็นตัวขับเคลื่อน

อย่างไรก็ดี การเปิดเสรีดังกล่าวจะเกิดขึ้นแบบ “Selective Liberalization” กล่าวคือ รัฐจะยังคงจำกัดธุรกิจที่เกี่ยวข้องกับความมั่นคง ทรัพยากรธรรมชาติ หรือกิจการที่กระทบผู้ประกอบการไทยโดยตรง ขณะเดียวกันจะเปิดกว้างมากขึ้นในธุรกิจที่ช่วยดึงดูดเงินลงทุน เทคโนโลยี และองค์ความรู้จากต่างประเทศ

สำหรับนักลงทุนต่างชาติ ประเด็นสำคัญจึงไม่ใช่เพียงคำถามว่า “สามารถถือหุ้นได้กี่เปอร์เซ็นต์” แต่รวมถึงการวางโครงสร้างธุรกิจให้สอดคล้องกับกฎหมายไทย การบริหารความเสี่ยงด้าน regulatory compliance และการสร้างระบบ governance ที่โปร่งใสและตรวจสอบได้

ในยุคที่หน่วยงานกำกับดูแลให้ความสำคัญกับ substance over form มากขึ้น ความถูกต้องของโครงสร้างธุรกิจและความโปร่งใสในการดำเนินกิจการ อาจกลายเป็นปัจจัยสำคัญพอ ๆ กับศักยภาพทางการค้าและผลตอบแทนทางธุรกิจเอง

New S-Curve Industry คือ “อุตสาหกรรมแห่งอนาคต” ที่รัฐบาลไทยกำหนดให้เป็นกลไกใหม่ในการขับเคลื่อนเศรษฐกิจประเทศ ภายใต้นโยบาย Thailand 4.0 โดยเน้นธุรกิจที่ใช้เทคโนโลยี นวัตกรรม และมูลค่าเพิ่มสูง แทนอุตสาหกรรมแบบดั้งเดิมที่เริ่มอิ่มตัวแล้ว

แนวคิด “S-Curve” มาจากเส้นกราฟการเติบโตของธุรกิจหรืออุตสาหกรรม ซึ่งช่วงแรกจะเติบโตช้า จากนั้นเติบโตเร็ว และสุดท้ายเข้าสู่จุดอิ่มตัว ดังนั้น “New S-Curve” จึงหมายถึงการสร้าง “เส้นการเติบโตใหม่” ผ่านอุตสาหกรรมใหม่ ๆ ที่มีศักยภาพสูงในอนาคต

ประเทศไทยแบ่งอุตสาหกรรมเป้าหมายออกเป็น 2 กลุ่ม คือ

First S-Curve

เป็นอุตสาหกรรมเดิมที่ไทยมีความแข็งแรงอยู่แล้ว แต่ต้องยกระดับด้วยเทคโนโลยี ได้แก่

1. ยานยนต์สมัยใหม่ (Next-Generation Automotive)
2. อิเล็กทรอนิกส์อัจฉริยะ (Smart Electronics)
3. การท่องเที่ยวรายได้ดีและเชิงสุขภาพ
4. การเกษตรและเทคโนโลยีชีวภาพ
5. อาหารแห่งอนาคต (Food for the Future)

New S-Curve

เป็นอุตสาหกรรมใหม่ที่รัฐบาลต้องการผลักดันให้เป็น “Growth Engine” ใหม่ของประเทศ ได้แก่

1. หุ่นยนต์และระบบอัตโนมัติ (Robotics)
2. การบินและโลจิสติกส์ (Aviation and Logistics)
3. เชื้อเพลิงชีวภาพและเคมีชีวภาพ (Biofuels and Biochemicals)
4. ดิจิทัล (Digital Industry)
5. การแพทย์ครบวงจร / Medical Hub

ปัจจุบันแนวคิด New S-Curve ยังขยายไปถึงธุรกิจใหม่ ๆ เช่น AI, EV, Clean Energy, Health Tech, Data Center, Smart City และ Soft Power ด้วย โดยเฉพาะในพื้นที่ EEC (Eastern Economic Corridor) ที่รัฐให้สิทธิประโยชน์ด้านภาษีและการลงทุนจำนวนมาก

ในทางกฎหมายและการลงทุน New S-Curve สำคัญมาก เพราะธุรกิจที่เข้าข่ายมักได้รับ:

• สิทธิส่งเสริมการลงทุนจาก Thailand Board of Investment (BOI)
• สิทธิถือหุ้นต่างชาติ 100%
• ยกเว้นข้อจำกัดตาม Foreign Business Act ในบางกรณี
• สิทธิประโยชน์ภาษี
• Visa และ Work Permit สำหรับผู้เชี่ยวชาญต่างชาติได้ง่ายขึ้น

ตัวอย่างเช่น:

• Software / AI Platform → เข้ากลุ่ม Digital
• โรงงาน EV Battery → Next-Gen Automotive
• Health Tech / Telemedicine → Medical Hub
• Drone / Automation → Robotics
• Bio-plastic → Biochemical Industry

ดังนั้น เวลาลูกค้าถามว่า “ธุรกิจนี้เข้า New S-Curve ไหม” จริง ๆ คือกำลังถามว่า “ธุรกิจนี้มีโอกาสได้ BOI หรือสิทธิพิเศษจากรัฐหรือไม่” นั่นเอง

ข้อสงวนสิทธิ

บทความนี้จัดทำขึ้นเพื่อวัตถุประสงค์ในการให้ข้อมูลทางกฎหมายทั่วไปเท่านั้น มิได้มีเจตนาให้เป็นคำปรึกษาทางกฎหมาย ข้อมูลที่ปรากฏในบทความนี้อาจไม่ครอบคลุมครบถ้วนและอาจไม่ใช่กฎหมายฉบับล่าสุด ผู้อ่านไม่ควรอ้างอิงบทความนี้เป็นการทดแทนคำปรึกษาทางกฎหมายจากผู้ประกอบวิชาชีพ ซึ่งจะต้องวิเคราะห์ข้อเท็จจริงเฉพาะของแต่ละกรณี การเผยแพร่หรือการใช้บทความนี้ไม่ก่อให้เกิดความสัมพันธ์ระหว่างทนายความและลูกความ และสงวนลิขสิทธิ์ตามพระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2537

ผู้เขียน: พิณประภัสร์ จาติกวนิช

วันที่ 25 พฤษภาคม 2569